Biyernes, Hulyo 25, 2014

Ang Mga Sinaunang Kabihasnan

KABIHASNAN SA MESOPOTAMIA




      Ang pangngalan ng mesopotamia ay nagmula sa salitang Greyigo na ang kahulugan ay "lupain sa pagitan ng mga ilog".Ang dalawang ilog na tinutukoy rito ay ang Ilog Tigris at Ilog Euphrates.


Ang mapa ng Fertile Crescent
Dahil sa matabang lupain at mainam na patubig mula sa mga ilog ,bahagi ang mesopotamia sa tinatawag na Fertile Crescent na mga lupain sa Kanlurang Asya.

       




Busto ni Sargon the Great
     ANG MGA UNANG IMPERYO
                 Akkadian
                          Dahil dito unti-unting nasakop ang mga lungsod ng Sumer ng kaharian ng Akkad na pinamumunuan ni Sargon the Great sa ilalim ng kanyang pamamahala lumawak ang kanyang na sakop ng Akkad at kinilala bilang unang emperyo.
                 
Ito larawan ang larawan ni hammurabi





Assyrian
     Sinakop ng mga Assyrian ang mga lupain sa Mesopotamia,Egypt,at Anatolia.isinasaayos nila ang kanilang mga nasasakupan sa isang imperyo.Ang maga lupain malapit sa Assyrian ay ginawang lalawigan at ang mga kaharian na kaalyado ng imperyo ay pinangalagaan ng hukbong Assyrian laban sa mga kaaway at mananalakay ngunit hindi nagtagal ang mga imperyo ng Assyrian dahil nag-alsa ang kanilang mga nasasakupang mamamayan dulot na rin ng kanilang kalupitan.At pagsapit ng 612 BCE, tuluyan na itong nawakas ang imperyo ng mga Assyrian nang  talunin ito ng puwersa ng mga Chaldean at ibang kaanib na kaharian.
           
   Babylonian
Ito ay ang ilan lamang sa kanilang mga diyos.
            Ang mga Amorites ang nagtatag ng kabisera sa Babylon.Sa ilalim ng pamumuno ni Hammurabi nakamit nila ang rurok ng kapangyaraihan ngunit makalipas ang dalawang siglo nabuwag ito dahil sa mga mananakop na pastoralistang nomadiko.

Chaldean
        Itinatag nila ang kanilang kabisera sa matandang lungsod ng Babylon dahil sa pagkatalo ng mga Assyrian at itoy naging sentro ng bagong imperyo ang lungsod ng Babylon makalipas ang mahigit 1000 taonng unang itong maging kabisera sa pamumuno ni hammurabi.

RELIHIYON
  Ang mga Sumeryano ay maraming mga Diyos ito ay humigit 3,000 na diyos .Si Enlil ang pinakamakapangyarahiang diyos ng hangin at mga ulap at ang diyos ng araw na nagbibigay ng kaliwanagan ay si Shamash at si Inanna ay ang diyosa ng pag-ibig at digmaan at ang Udug ay ang pinaka mababang antas ng mga diyos at pinaniniwalaang tagapaghatid ng sakit,kamalasan at gulo.

Ambag sa Kabihasnan
sumerian cuneiform
            Maraming imbensiyong nilikha sa mesopotamiana ginagamit parin hanggang ngayon.Sa larangan ng transportasyon,nilikaha ng mga Sumeryano ang gulong at layag at sa mga Chaldean naman ay natuklasan nila ang bronse bilang kasangkapan at armas at ang mga Sumeryano naman ang nakabuo ng unang sistema sa pagsusulat na tinatawag na cuneiform at ginagamit ang stylus upang isulat sa mga tabletang putik ang cuneiform at base naman sa matematica ang mga Sumeryano ay nakatuklas ng isang sistema na naka base sa bilang na 60 tinatawag itong sexagesimal na hinahati ang isang oras sa 60 minuto at ang isang minuto ay hinahati sa 60 segundo.At ang mga Babylonian naman ay nag-iwan ng mga clay-tablet na may mga tala ng kanilang kasagutan sa mga komputasyon patungkol sa multiplication at division.At ang pinakamahalaga ambag ng Babylonian sa sangkatauhan ay ang Kodigo ni Hammurabi isa itong kalipunan ng batas na ang layunin ay pag-isahin ang lahat ng batas mula sa ibat -ibang imperyo.Ang Kodigo ay binubuo ng 282 batas at itoy sumusunod sa prinsipyong"mata sa mata","ngipin sa ngipin".Bagat ito marahas,pinatunayan ng naturang kodigo na ang pamahalaan ay may tungkulin sa mga nagaganap noon sa lipunan nito.

KABIHASNAN SA EGYPT
           
                             Ang mag tao doon ay nakasentro sa pagsasaka at umaasa sa regular na pag-apaw ng Ilog Nile na nagsisillbing patubig at tagapagdala ng silt na pampataba ng kanilang patanim.Ang ilog ay nagdala ng pag-unlad sa Egypt kaya inilarawan ng Griyegong historyador na si Herodotus na nag Egypt ay "handog ng Nile".
Isang imahe ni Menes

          Simula ng Kabihasnan ng Egypt
                             Noong 3100 BCE sa ilalim ng pamumuno ni Menes nabuklod lamang ang dalawang kaharian.Itinatawag ni Menes ang kabisera sa Memphis at  itinataguyod ng unang dinastiya sa Egypt,nagkaroon ng 31 dinastiya na namuno sa kaharian pagkalipas ng 2600 taon.Hinati ng mga historyador ang mga kaharian sa tatlo: ang Lumang Kaharian;Gitnang Kaharian,at Bagong Kaharian.

        Ang Lumang Kaharian
Ito si Paraon ang pinuno ng kaharian
                Sa panahong ito nagsimulang tawagin ng paraon ang pinuno ng kaharian.Ang paraon ay itinuturing ding isang diyos ng mga tao kaya ganap ang kaniyang kapangyarihan sa buong Egypt.Tinatawag ding"Panahon ng Piramide"ang lumang kaharian dahil sa panahong ito nagsimulang magpatayo ang mga paraon ng libingan na hugis piramide.Ang unang piramide ay ang kay Paraon Djoser na bai-baitang ang disenyo na matatagpuan sa Saqqara.Nagwakas ang Lumang Kaharian dulot ng magkakaugnay na suliranin tulad ng kakulangan ng pagkain dahil sa tagtuyot, magastos na halaga ng pagtatayo ng piramide ,at agawan sa kapangyarihan ng mga maharlika na humantong sa pagkakahati ng Egypt sa maliliit na kaharian.   
            
Ang Gitnang Kaharian
       Muling napag-isa ang Egypt sa pamumuno ni haring Mentuhotep II ang panahong ito ay pinakilos ng mga maharlika kaya naman kinilala rin ito sa katawagang"Panahon ng mga Maharlika".Sa panahong ito,nakipag-ugnayan ang mga Ehipsiyo sa Syria upang kumuha ng  cypress,lapis lazuli,at iba pa.Nakipagkalakalan din sila sa Nubia upang makakuha ng ebony at insenso.Kalaunan ,sa silangang bahai ng Egypt ay may mga naitayong pamayanang Hyksos.Ang mga Hykos ay mga migrante mula sa Palestine na may angking kaalaman sa paggamit ng mga charito at pagpapanday ng bronse para gawing sandata.Sa pamumuno ni Hykos nagdala ng kaayusan  at kaunlaran sa loob ng 160 taon.Napatalsik lamang sila sa Egypt sa isang pag-aalsa na pinamumunuan ni Ahmose I ng Thebes.

Ang Bagong Kaharian
Ito si Ahmose I
       Sa paghahari ni Ahmose I nagsimula ang Bagong Kaharian at binuo muli niya ang Egypt sa iisang kahariang sa ilalim ng kabisera ng Thebes.Sinakop din niyang muli ang Nubia at Canaan kaya tinagurian ding "Panahon ng Imperyo"ang pamunuan ng mga paraon ng Bagong Kaharian.Kabilang sa mga natatanging paraon ng Bagong Kaharian ay si Reyna hatsepshut na unang babaeng paraon na nagdala ng katahimikan at kaunlaran sa Egypt sa loob ng 19 na taon.Humalili sa kaniya si Thutmose III  na pinalakipa ang teritoryo nang sakupin ng hukbong Ehipsiyo ang mga lupain hanggang Ilog Euphrates sa silangan at hanggang Nubia sa katimugan.Nang maging paraon naman si Rameses II,ipinatayo niya ang lungsod ng Pi-Ramesses at mga gusali ng Abu Simbel at templo ng Ramesseum.Nakipagdigma rin siya sa mga Hitito ng Syria at kalaunan ay nakipagsundo sa kanila.

Katangian ng Kabihasnan

ang imahe sa loob ng pinakamataas na piramide
    Relihiyon
         Meron silang pinaniniwalaang 2000 na mga diyos ilang dito ay sila Ra ang diyos ng araw,si Horus ang diyos ng liwanag,at si Isis ang diyosa ng mga ina at asawa.At  pinaniniwalan ng mga Ehipsiyo na may buhay pagkatapos ng kamatayan at batay sa kanilangn paghuhusga kung siya ay mapupunta sa "paraiso ng kabilang mundo"o lalamunin ng "mangangain ng kaluluwa".Nagpapatayo sila ng mga libingan na paglalagakan ng kanilang mga mummy o labi.Ang mummification ay proseso ng pagembalsamo ng katawan ng patay upang hindi mabulok. Pinaniniwalan nilang ang bawat paraon ay may ka o eternal spirit na kailangang punan ang pangangailangan kapag pumanaw na sila.Dahilan kung bakit binuo ang Piramide dahil ito ang magsisilbing libingan ng mortal na katawan ng hari.Ang ipinatayo ni Cheops(Khufu)na piramide ang pinakamataas.

   Lipunan
ito ang papyrus reeds
       Maihahambing sa isang piramide ang anyo ng lipunan sa Egypt.Ang paraon at ang kaniyang pamilya ay nasa pinkaitaas na bahagi.

   Pagsulat
       Sa panahon ng sinaunang Egypt,tinutumbasan ng hugis o larawan ang isang bagay.Ang mga larawan ay naging katumbas na ng mga tunog at tinawag ang bagong sistemang ito na hieroglyphics.Nagsususlat ang mga sinaunang Ehipsiyo sa bato at laud,hanggang sa maimbento nila ang papel na mula sa papyrus reeds. 
 
   Agham at Teknolohiya
         Ang mga imbensiyon ng mga Ehipsiyo ay tugon sa kanilang mga pangunahing pangangailangan.Bumuo rin sila ng isang kalendaryo na nakabase sa bituin na Sirius.Umaabot ng 365 araw ang kalendaryo at nahahati ito sa 12buwan na may 30 araw t nagdadagdag ng 5 araw paras sa mga espesyal na okasyon.Ayon sa mga historyador,ang kalendaryo ay may kaibahan lamang ng 6 na oras saisang solar year. 

larawan ng citadel
KABIHASNAN SA INDIA
               Heograpiya
                        Pinagigitnaan naman ng Disyerto ng Thar sa silangan at ng mga bulubundukin ng Sulayman at Kirthar sa kanluran ang matabang lupain na pinamahayan ng mga tao.Noong 2500BCE, naglatad nama ang mgga taga-Indus ng mga lungsod na gawa sa laryo umaabot sa 100 lungsod  ang matatagpuan sa pampang ng ilog.Ang mga pangunahin nilang produkto ay trigo,barley,palay at bulak. Nakakalatag ang kanilang mga gusali sa planong grid system,kung saan nahahati ng mga kalsada ang buong lungsod at nagkakaroon ng mga bloke ng lupain na pagtatayuan ng mga tahanan at ibang estruktura.Walang bintana nakaharap sa kalsada bagkus ay may courtyard sa loob mga tahanan.Sa kanluarang ng mga kabahayan ay ang citadel na tinayuan ng mga pampublikong gusali, malaking paliguan, at mga templo.Mayroon ding mga nilikhang stamp seal ang mga taga-Indus na may sulat na hindi parin matukoy ang kahulugan.
  
            Panahong Vediko ng mga Aryano
                          Nagmula sa Gitnang Asya ang mga mananakop na Aryano na pumasok sa lambak ng Indus simula 1500BCE.Ang tanging tala ng kanilang buhay ay mahahalaaw sa mga Vedas.
                      
           Antas ng mga Tao sa Lipunan
isang larawan ni Buddha
                            Ang mga Aryano ang nagpasimula ng sistemang kasta (caste system) na ang layuniin ay ihiwalay ang mga Aryano sa mga nasakop nilang Drabidyano.Sa simula ,nahati lamang sa tatlo ang uri ng mga sa lipunan Aryano: ang mga Brahmin,binubuo ng kaparian;ang mga Kshatriya,binubuo ng pinuno at mandirigma; at ang mga Vaishya ,binubuo ng mga mangangalakal at magsasaka.Kalaunan,nabuo ang ikaapat na antas ng lipunan na tinawag na mga Shudra.Kabilang sa pangkat na ito ang mga lahing hindi Aryano.Samantala,itinuturing namang hindi kabilang sa kasta ang mga dalit o tinatawag na mga untouchable. 
                          Sa paglaganap ng relihiyon ng mga Aryano at ng kanilang sistemang kasta,maraming tao ang tumutol sa patakaran.Dahil dito,dalawang relihiyon ang sumibol bilang pagtutol sa Hinduismo.Ito ay ang Buddhismo at ang Jainismo.

             Ang Buddhismo
                          Ang nagturo ng Buddhismo sa India ay si Siddharta Gautama na kabilang sa pamilya na naghari sa Kapilvastu ma matatagpuan sa kasalukuyang Nepal.Ito ay tinatawag na Buddha na nangangahulugang"siyang naliwanagan".
  
         Ang Jainismo
                       Tinatawag silang mga Jina na nangangahulugang "mananakop" at mga tirthankaras o "silang mga nakahanap ng landas sa kaligtasa."Kinikilala sa Vardhamana bilang ika-24 sa mga gurong ito at itinuturing na tagapagtatag ng samahang Jainismo,kung kaya tinanghal siyang Mahavira o"dakilang bayan".

Ipinatayo nila ito upang maging depensa at ngayon tinatawag 
nila itong Great Wall of China
Kabihasnan sa China
            
             Mga Unang Dinastiya
                           Dinastiya  Hsia
                                  Sa pamumuno ni Yu nagsagawa ang mga Tsino ng mga proyektong pang-irigasyon na hahadlang sa mapaminsalalng pagbaha ng ilog.
                    
                            Dinastiyang Shang
                                      Ang tatlong katangian ng paghahari ng mga Shang ay ang pag-uumpisa ng pagsulat,kaalaman sa paggamit ng bronse, at ang pag-aantas sa lipunan.
                  
                            Dinastiyang Zhou
                                     Ipinagpatuloy nila ang konsepto ng tian ming o"mandato ng langit" na ang hari  ang kinikilalang kinatawan ng langit sa mundo.

                            Dinastiyang Qin
                                    Tinatawag ng pinuno ng Qin ang kaniyang sarili na Shi Huangdi na nangangahulugang unang emperador.
               
           Merong tatlong pilosopiya ito ay ang Confucianismo,Taoismo, at Legalismo.
       
Ito ang yinyang
          Confucianismo
                   Si Confucianismo ay ipinanganak sa panahon na ang dinastiyang Zhou.Naniniwala rin si Confucianismo na ang edukasyon ay susi upang  ang isang karaniwang tao ay maging maginoo.

        Taoismo
              Naniniwala si Lao-Tzu na ang pinakamahalang gawain upang makamit ang kaayusan at kapayapaan ay ang pagpapaubaya sa natural na takbo ng kalikasan.

         Legalismo
             Sina Hanfeizi at Li Su ay dalawa sa mga nagsulong ng pilosopiya Legalismo.Tuluyan nang bumagsak ang Dinastiyang Zhou at hindi nagtagal ay sinakop ng imperyo ng Qin ang mga estado nito.
 

    Ang yinyang ang yin ay sumisimbolo sa lupa dilim,at kababaihan at ang yang ay sumisimbolo sa langit,liwanag, at kalalakihan.

               
Ito ang aklat ng Analects nanakasaad na dapat igalang ng mga kababata ang kanilang mga magulang

          Iba Pang Kabihasnan sa Asya
                     
Isang imahe ng chariot
Ang paraan ng pakikipag-ugnayan ng mga Hitito sa kanilang mga nasasakupan ay mabubuod sa konsepton ng pag-aangkin at pag-aangkop(adopt and adapt)
Ang mga Phoeniciano, kabilang sa pangkat ng lahing Semitiko,ay nananahan sa mauunlad na lungsod-estado sa may baybayin ng Dagat Mediteraneo.
Ang salitang Persia ay halaw sa katagang Persis,bansag ng mga Griyego sa lugar na iyo.
Gayunpaman,noong 600BCE,ipinahayag ng propetang si Zoroaster na may iisang diyos lamang ito si Ahura Mazda bukod sa kanya may espirito ng kasamaan na kinilala niya bbilang si Ahriman
Inukit na larawan ni Ahura Mazda

Ang mga Kabihasnan sa America

 Ang mga Olmec
         Tinatawag na Olmec o mga taong goma ang mga pamayanan na naninirahan sa baybayin ng Golpo ng Mexico noong 1200BCE.

Ang mga Teotihuacano
        Matatagpuan sa lambak na Mexico ang tinaguriang "Lupain ng mga Diyos "o Teotihuacano.
Paglalarawan sa mga chinampa


Ang mga Mayan
     Nagsimulang sumibol ang kabihasnan ng mga Mayan sa mga pamayanang nagsasaka na nagtayo ng mga sentrong panrelihiyon para sa kanilang mga diyos.Naniniwala sila sa maraming diyos na namamahala sa kanilang buhay.Sumasamba sila sa pamamagitan ng pag-aalay ng pagkain, bulaklak, at insenso minsan pa kahit tao ay inaalay nila.Sila ay nakalikha ng sisitema sa pagsususlat.Binubuo ito ng 800 simbolong Hieroglyph.At ang isang natatanging templo ay ang Pyramid of the Jaguar na matatagpuan sa Tikal.

   Ang pagkaing nagmumula sa mga Chinampa ay sapat upang tugunan ang mga pangangailangan ng malamagking bahagi ng populasyon ng Tenochtii

 Kabihasnan sa Africa
Pyramid of the Jaguar
Ang mga Kushite

Sa mahigit  200 taon,napasailalim sa kapangyarihan ng mga Ehipsiyo ang relihiyon ng Nubia(ngayon ay Sudan)na matatagpuan sa katimugan ng Ilog Nile.

Isang stelae sa Akzum


Ang mga Aksumiteng

Ayon sa alamat, ang pagkakatatag ng kaharian ng Akzum ay pinasimula ng anak ng Reyna ng Sheba at ni Haring Solomon  ng Israel.Tinatawag na cosmopolitan ang kultura ng mga Aksumite sanhi ng kanilang pakikipagugnayan at pagiging bukas sa impluwensiya ng mga dayuhan.Walang mortar na nagdidikit sa mga ito bagkus ay inukit ang mga maging sa larangan ng pagsasaka ay nagpakita rin ng kahusayanang mga Aksumite.Isang patunay ay ang terrace farming sa kanilang maburol na lupain.

Ang Ghana
      Ang mga mamamayanan ng Ghana ay tinatawag na Soninke.
Ang Mali
      Ang unang mansa o emperdor ng Mali ay si Sundiata.
Ang Songhai
       Isang pangkat ng mga tao ang humiwalay sa imperyo ng Mali.
Ang mga Hausa
        Ang mga Hausa ay dating sakop ng mga Songhia.
                                                                                          Ang Benin
Isang larawan na ipinakikita si Mansa Musa
       Dahil sa pangunguna ni Haring Ewuare lumaki ang nasakop na kaharian.


Kabihasnan sa Pasipiko
       Polynesia
              Ang pangalang Polynesia ay galing sa mga katagang Griyego na polus  na nangangahulugang "marami" at nesos na nangangahulugang "pulo".Sila ay umaangkop sa uri ng kanilang kapaligiran.

       Micronesia
              Ang micronesia ay bahagi ng Pasipiko na pinakamaliit sa Pilipinas.Halalw ang pangalan nito sa mga katagang Griyego na mikros na nangangahulugang"maliit"at nesos na nangangahulugang :"mga pulo".

     Melanesia
              Ang relihiyon ng Melanesia ay matatagpuan sa kanlurang pasipiko.halaw ang pangala nito sa mga katagang Griyego na melas na ang ibig sabihin ay "maitim"at nesos na nangangahulugang "mga pulo".



 Pagtanaw at Pag-unawa:Daigdig(Ikalawang Edisyon)
Batayang Aklat
Tanging tagapamahagi ang 
DIWA LEARNING SYSTEM INC.
 Dexter Jhon V. Ramos,May-akda
Augusto V. de Viana,May-akda at Konsultant
Neil Martial R. Santillan,Tagasuri